Saffat 145-148:

•  Sonunda Biz onu, bitkin bir halde ıssız ve çorak bir kıyıya çıkarttık. Ve onun başucunda (çölde yetişen) bodur bir ağaç yeşerttik ve onu (bir kez daha kendi halkı olan) yüzbin nüfuzlu bir şehre gönderdik ve nüfuzları da artıyordu. Onlar bu defa ona inandılar ve bunun üzerine verilen süre zarfında, onlara mutlu bir hayat yaşattık.
  
  (
  Yani,  o'na gölge yapmak ve rahatlatmak için.  Böylece Kur’an,  Hz. Yunus ve ba­lık  temsilini  anlatabilmek  için,  kendi  üslubunun  karakteristiği  olan  mecazî  bir anlatım  ile,  en kuru ve  çorak  topraktan  bile  bir ağacın yetişmesini sağlayabilen Allah'ın,  aynı şekilde karanlıkta kaybolmuş bir yüreğin yeniden aydınlığa ve ma­nevî  hayata  dönmesini de  sağlayabileceğine  işaret  etmektedir.ESED.
  
  “Bu  âyette:  “Biz  onu,  yüz  bin  veya  daha  çok  kişiye  peygamber  olarak gönderdik.” diye de mâna verilebilir. Allah Teâla dileseydi, elbette o halkın sayısını tam  olarak  bildirirdi.  Maksat:  Bir  kişi  oraya  girdiğinde  yüz  bin  veya  daha  fazla olduğunu tahmin ederdi.” demektir.SY.
  
  )
  

Saffat 139-144:

•  Kuşkusuz, Yunus(as) da elçilerimizden birisiydi.Hani O, sahibinden kaçmış bir köle(أَبَقَ) gibi, vazife mahallinden ayrılmış ve ağzına kadar dolu gemiyle kaçmıştı. Ve sonra, kur'a çekilmiş ve O kaybedenlerden olmuştu.(Ve sonra onu denize atmışlar) ve O derin bir pişmanlık ile kıvranırken, büyük bir balık tarafından yutulmuştu. Şayet Allah(cc)'ı çok zikreden kullardan olmamış olsaydı, ta mahşere kadar o balığın karnında kalırdı (orası ona mezar olurdu).
  (
  Yani, Allah tarafından kendisine emanet edilen görevi terk etmişti (bkz.  Hz. Yu- nus'un kıssasının ilk bölümünü  anlatan sûre 21,  not 83) ve böylece,  Kitâb-ı Mu- kaddes'in sözleriyle (Yunus'un Kitabı i, 3 ve  10)  “Tannnın mevcudiyetinden/var­lığından kaçma” günahını işlemişti. İbâ k masdar ismi (ebeha fiilinden türetilmiş­tir),  ilk  anlamıyla,  “kölenin efendisinden kaçması”nı  ifade eder.  Burada Hz.  Yu­nus'un  “kaçak bir köle gibi kaçıp uzaklaşmasından söz edilmektedir,  çünkü  o, -Allah'ın Elçisi olduğu  halde- şiddetli bir öfkenin baskısıyla görevini terk etmiş­ti.  Arkasından  gelen  “yüklü  gemi”  ifadesi,  Hz.  Yunus kıssasının en önemli  tem­silî kısmına atıf yapmaktadır.  Gemi bir fırtınaya yakalanmış ve batma  tehlikesiy­le  karşı  karşıya  kalmıştı;  gemiciler  bu  durum  karşısında  “arkadaşlarına,  gelin kur'a  çekelim  ki  kimin  yüzünden  bu  felaketin  başımıza  geldiğini  anlayalım de­diler"  (Yunus'un Kitabı  i,  7).  Hz.  Yunus da  bu yöntemi kabul  etti.ESED.
  Hz.  Yunus'un  “büyük balığı”nın Kur’an'da  açıkça geçtiği  üç yerde de  (yukarıda­ki  ayette ve 68:48'de el-hût olarak,  21:87'de  ise en-nûn olarak) el belirtme  takı­sı  kullanılmıştır.  Bunun  sebebi  muhtemelen  şudur:  Hz.  Yunus  kıssası  o  kadar meşhurdu  ki  “büyük balık” temsiline yapılan her değinme kendi kendini açıkla­yıcı  (self-explanatory)  bir  özellik  taşıyordu.  Hz.  Yunus'u  yutan  balığın  içi, 21:87'de  sözü  edilen  manevî  çöküntünün  derin  karanlığım  sembolize  etmekte­dir:  Peygamberlik görevinden ve  böylece,  “Tanrı'mn mevcudiyetinden”  “bir kö­lenin kaçışı gibi  kaçması”nın bunalımı.  Bu  arada,  kıssanın,  “insanlın]  zayıf yara­tılmış”  olması sebebiyle (4:28) peygamberlerin bile insan tabiatında mevcut olan zaaflardan  uzak  kalamadıklarını  göstermek istediği  söylenebilir.ESED.
  Ebeka, "köle efendisinden kaçtı" anlamına ge­lir (Lisân). Hz. Yûriüs'un görev yerini izinsiz terk edişine  atıf  yapan  bu  pasaj,  peygamberlerin  de  kendi  iç  dünyalarında  büyük  bir  mücadele  ver­diklerini ifade eder.  Son tahlilde,  onlara mükem­mellik atfeden her düşünceyi red amacı taşır. Mİ.
  
  )
  

Saffat 133-138:

•  Kuşkusuz, Lut(as) da elçilerimizden birisiydi. (Günaha batıp gitmiş kavmi helak olurken) Onu ve , geride kalanlarla kalmayı tercih eden yaşlı kadın hariç, iman etmiş aile efradını da kurtardık. Ve sonra diğerlerini toptan yok ettik. Gece gündüz, siz onların yıkılıp gitmiş mekanlarından gelip geçmektesiniz.
  Artık aklınızı kullanıp, bunlardan ibret almıyacak mısınız?
  

Saffat 123-132:

•  Kuşkusuz, İlyas(as) da elçilerimizden birisiydi. Ve kavmine şöyle seslenmişti:' Allah(cc)'a karşı sorumluluk bilinci ile davranmanız gerekmiyormu?. Siz, hala en güzel Yaradan olan Allah(cc)'ı bırakıp, Ba'l e mi tapıyorsunuz? Ki Allah(cc) sizin ve evvelki atalarınızın Rabbidir'.
  Fakat onlar, İlyas(as)'ı yalanladılar ve bu nedenle Hesap günü muhakkak yargılanacaklardır.Buna karşılık, imanını saf ve temiz tutma çabalarını Allah(cc)'ın desteklediği kulları(الْمُخْلَصِينَ) hariç, onlar kurtuldular. (Kıyamete kadar gelecek) sonraki nesiller arasında onun için güzel bir nam bıraktık.
  Selam olsun İlyas(as)'a.
   İşte Biz, sorumluluk bilinci ile, dengeli ve tutarlı bir hayat sergileyenlere  (الْمُحْسِنِينَ) karşılığını bu şekilde veririz. Gerçekten O, hakkıyla inanmış has kullarımızdandı.
  

Saffat 114-122:

•  Biz, Musa(as) ve Harun(as)'a da nübüvvet vererek ihsanda bulunduk. Her ikisini de ve halklarını da, o dehşetli musibetten kurtardık. Kendilerine yardık ettik te, sonuçta kazanan onlar oldular. Kendilerine , hakikatı apaçık gösteren o Kitabı verdik. Onları doğru yola ilettik. Kıyamete kadar gelecek nesiller arasında onlara güzel bir nam bıraktık.
  Selam olsun Musa(as) ve Harun(as)'a.
  İşte Biz, sorumluluk bilinci ile, dengeli ve tutarlı bir hayat sergileyenlere  (الْمُحْسِنِينَ) karşılığını bu şekilde veririz. Zira Onlar, Bizim mümin kullarımızdan biriydiler.

Saffat 110-113:

•  İşte Biz, sorumluluk bilinci ile, dengeli ve tutarlı bir hayat sergileyenlere  (الْمُحْسِنِينَ) karşılığını bu şekilde veririz. Zira O, Bizim mümin kullarımızdan biriydi. Ona salihlere dahil bir peygamber olacak bir başka evladı, İshak(as)'ı müjdeledik. Kendisine de , İshak(as)'a da bereketler verdik. Onların soyundan, sorumluluk bilinci ile dengeli ve tutarlı bir hayat sürenler de var, açıkça bizzat kendilerine zulmedenler de var.
  

Saffat 100-109:

•  (Ve İbrahim (as) şöyle dua etti):' Rabbim, bana salihlerden olacak bir evlat nasip et'. Biz de, (duasına icabetle) ona, ağır başlı, yumuşak ve sabırlı bir oğul müjdeledik. Çocuk büyüyüp, yanında çalışıp çabalayacak yaşa gelince :' Oğlum, (bir kaç gündür) rüyamda seni kurban ederken (أَنِّي أَذْبَحُكَ) görüyorum. Ne dersin, bir düşün bakayım'. Oğlu tereddutsuz cevap verdi:' Babacığım, sana ne emrediliyorsa, onu yerine getir. İnşallah beni, (Allah(cc)'ın emrine itaat hususunda) sabredenlerden bulacaksın'.
  İkisi de Allah(cc)'ın emrine tam manasıyla teslim olmuştu. İbrahim(as), çocuğu sağ şakağı üzerine yere yatırdı. ' Ey İbrahim(as)' diye seslendik. ' Hiç şüphesiz, (rüyanda aldığın emre) itaatin gerektirdiği sadakati göstermiş bulunuyorsun. (artık oğlunu kurban etmek zorunda değilsin)'. İşte Biz, sorumluluk bilinci ile, dengeli ve tutarlı davranış sergileyenlere, yaptıklarının karşılığını böyle veririz.
  Bu gerçekten büyük bir imtahandı. Neticede, ona oğluna bedel, çok büyük bir kurbanlık lütfettik.
  Kıyamete kadar gelecek nesiller arasında ona güzel bir nam bıraktık.
  Selam olsun İbrahim(as)'e.
  (
   Mevcut  Kitab–ı  Mukaddes  nüshaları  her  ne  kadar  Hz.  İbrahim’e  kurban  etmesi  emrolunan  oğlun  Hz.  İshak  (a.s.)  olduğunu  kaydediyorsa  da (Tekvin, 22: 2), Kur’ân’dan açıkça ve Kitab–ıMukaddes’in daha başka ifadelerinden anlaşılan, onun Hz. İsmail (a.s.) olduğudur. Kur’ân, yuka-rıda  geçen  101’inci  ve  Enbiyâ  Sûresi/21:  85’inci  âyetlerde bu oğlu ağır başlı, yumuşak ve sabırlıolarak  nitelerken,  Hz.  İshak’ı  ise  âlim  bir  oğul olarak  takdim  buyurmaktadır  (Hıcr  Sûresi/15:  53).  Dolayısıyla,  Hz.  İbrahim’e  kurban  etmesi  emrolunan  oğlun  “ğulâm-ı  halîm  (ağır  başlı, sabırlı)”  oğul  Hz.  İsmail  olduğu  açıktır.  Hz.  İshak, doğum yapma dönemini çoktan aştığı bir zamanda  Hz.  Sâre’denolurken  (Hûd  Sûresi/11:  71–72;  Kitab-ı  Mukaddes,  “Tekvîn”,  21),  Hz.  İsmail  ise  Hz.  Hacer’den  doğmuş  ve  Cenab-ıAllah’ın emri üzerine babası Hz. İbrahim (a.s.) tarafından  annesiyle  birlikte  Mekke’de  bıra-kılmıştır. İşte  Hz.  İbrahim’in  oğlunu  kurban  teşebbüsü,  Mekke’de  hac  dönemi  kurbanların kesildiği Mina bölgesinde cereyan etmiştir.Kitab–ı  Mukaddes’in  Hz.  İbrahim’e  oğlu Hz. İshak’ı  kurban  etmesiyle  ilgili  emri  ifade  eden  cümlesi  (“Şimdi  oğlunu,  sevdigin  yegâneoğlunu, İshak’ı al...” Tekvîn, 22: 2), daha başka pek  çok  cümlesiyle  çelişmektedir.  Bir  defa  söz  konusu  cümledeki  yegâne  oğlunu  ifadesi,  bu  emir  Hz.  İbrahim’e  geldiğinde,  O’nun  oğul olarak  sadece  Hz.  İshak’a  sahip  bulunduğunu gösterir.  Öte  yandan,  Tekvin,  21:  5’e  göre  ise,  Hz. İshak  doğduğunda  Hz.  İbrahim  100  yaşın-da  idi;  Tekvin,  16:  16’ya  göre  ise  Hz.  İsmail, Hz. İbrahim  86  yaşında  iken  doğmuştur.  Bu  durumda,  Hz.  İshak  doğduğunda  Hz.  İsmail  14  yaşında  idi  ki,  Tekvin  22:  2’nin  iddiasına  göre  Hz. İbrahim’e  oğlu  Hz.  İshak’ı  kurban  etme  emri  geldiğinde,  O’nun  oğlu  olarak  sadece  Hz.  İshak’ın  bulunmuş  olması  mümkün  değildir. Dolayısıyla, Hz. İbrahim’e “yegâne oğlu”nu kur-ban etmesi için gelen emrin Hz. İsmail hakkında olduğu  açıktır;  çünkü,  Hz.  İbrahim’in  yegâne  oğlundan  bahsetmek,  Hz.  İshak’tan  14  yıl  önce  doğan  Hz.  İsmail  için  mümkündür.  Şu  halde,  Tekvin 22: 2 cümlesinde yegâne oğlun ifadesin-den  sonra  gelen  İshak’ın  sonradan  bir  ekleme  olduğu  anlaşılmaktadır.  Kur’an’da  aşağıda  gele-cek 112’nci âyet de, Hz. İshak’ın Hz. İbrahim’in, oğlu İsmail’i  kurban  etme  teşebbüsünden  sonra  doğduğunu açıkça belirtmektedir.Kaldı ki, eğer kurban edilecek çocuk Hz. İshak olmuş olsaydı, bunun en azından Yahudilik’te bir anısı  olurdu,  bir  hatırası  yaşatılırdı. İslâm’da  ise  kendisine  verilen  önemle  Kurban  ibadetinin  ve  Kurban Bayramı’nın olması bile, kurban edilecek çocuğun Hz. İsmail olduğuna tarihî bir delildir.AÜ.
  
  Rüyasını  gerçekleştirmişti,  çünkü  rüyada  "kurban  etmiş  halde"   değil  "kurban  ediyor­ken"  görmüştü.  Amaç  oğlunu  kurban  etmesi  değil,  Allah'a  teslimiyetinin  sınanmasıydı  ve  sınavdan  alnının  akıyla  çıkmıştı.  Hz.  İbrahim  bir  "trajik kahraman"  değil,  tam teslim olmuş bir  mü'mindi. Mİ.
  )
  

Saffat 97-99:

•  (İbrahim (as)'ı nasıl cezalandıracaklarını aralarında görüştükten sonra) şu karara vardılar:' Fırın gibi büyük bir bina hazırlayıp odunları tutuşturun ve onu içine atın'. Bu şekilde ona tuzak kurmak istediler ama Biz onları kaybeden taraf kıldık. İbrahim(as):' Ben, bu toprakları terkedeceğim, ve Rabbim beni ne tarafa sevk ederse o tarafa gideceğim' diye karar verdi.
  

Saffat 94-96:

•  Bunu haber alan halk,telaşla ve süratla yanına koşuştular. İbrahim(as):' Bizzat ellerinizle yonttuğunuz bu şeylere mi tapıyorsunuz, siz? Size de , bütün yaptıklarınızı da yaratan Allah(cc) iken!' dedi.
  

Saffat 88-93:

•  Sonra gökyüzüne yıldızlara şöyle bir baktı ve :' Ben hastayım' dedi. Diğerleri onu bırakıp arkalarını dönüp gittiler. Daha sonra onların uyduruk ilahlarına dönerek, (kendilerine sunulan yiyecekleri yemeyen putlara):' Ne oldu? Neden yemiyorsunuz? Neyiniz var ? Neden konuşmuyorsunuz ki?' dedi. Ve sonra, var gücüyle putlara vurarak saldırdı.
  

Saffat 83-87:

•  İbrahim(as) da onun yolunda gidenlerdendi. O tertemiz bir kalple Rabbine yönelmişti. Babası ve haklına dönerek:' Nedir bu taptığınız şeyler!. Ne yani! Allah(cc)'tan başka uyduruk ilahlara mı tapmak istiyorsunuz? Bütün bu alemlerin Rabbini ne zannediyorsunuz?'.
  

Saffat 80-82:

•  İşte Biz, sorumluluk bilinci ile, dengeli ve tutarlı bir hayat sergileyenlere  (الْمُحْسِنِينَ) karşılığını bu şekilde veririz. Gerçekten O, hakkıyla inanmış has kullarımızdandı. Ve neticede, inkarda direnen diğerlerini suda boğulmaya terk ettik.
  (
  h-s-n için bakınız:
  https://teheccutzamani.blogspot.com/2020/03/blog-post_9.html
  
  )
  

Saffat 75-79:

•  (İşte misaller:) Nuh(as) yardım için Bize yalvardı. Biz de onun duasını ne güzel kabul buyurduk. Onu ve ailesini ve yanındaki müminleri o müthiş felaketten kurtardık. Onun soyunu yeryüzünde kalıcı kıldık.  (Kıyamete kadar gelecek) sonraki nesiller arasında onun için güzel bir nam bıraktık. Bütün milletler içinde selam olsun Nuh(as)'a.
  

Saffat 69-74:

•  Onlar atalarının yanlış yolu üzerine devam ettiler. Ve bunu da canla başla isteyerek yaptılar. Onlardan önce gelmiş geçmiş bir çok nesil de aynı şekilde yanlış yol üzere idiler. Ve Biz de, kendilerini uyarmak için içlerinden peygamberler gönderdik. İşte bakın! uyarılanların sonu ne oldu!. Buna karşılık, imanını saf ve temiz tutma çabalarını Allah(cc)'ın desteklediği kulları(الْمُخْلَصِينَ) hariç, onlar kurtuldular.
  

Saffat 62-68:

•  Böyle bir kabul ve ağırlanma mı daha hayırlıdır, yoksa zakkum ağacı mı?
  (شَجَرَةُ الزَّقُّومِ) Biz o ağacı zalimler için bir imtahan aracı yaptık(فِتْنَةً لِلظَّالِمِينَ). O öyle bir ağaçtır ki, Kızgın alevli  ateş çukurunun dibinde biter. Meyveleri şeytanın başları(رُءُوسُ الشَّيَاطِينِ) gibidir. İşte zalimler o ağaçtan yerler ve karınlarını tıkabasa doldururlar. Ardından bunun üstüne kaynar sudan içecek ve bu yedikleri zakkumla karışacaktır. Sonra da, dönüşleri hiç kuşkusuz kızgın alevli ateşe olacaktır.
  (
  Dilbilim otoritelerine  göre zakkûm ismi (ki bunun  dışında  44:43 ve  56:52.  ayet- lerde de geçmektedir) herhangi bir “öldürücü gıda”yı ifade eder; bu sebeple ce­hennemin  bir  sembolü  olarak şeceratu'z-zakkûm'un  en  uygun  karşılığı  “ölüm­cül meyve ağacı” (ki  17:60'da zikredilen “Kur’an'daki lânetlenmiş ağaç”  ile eş an­lamlıdır) olabilir ve Kur’an'ın  “cehennem”  olarak tanımladığı  öteki dünya azabı­nın kişinin yeryüzünde  işlediği  kötü  fiillerin  bir meyvesinden -yani,  organik so­nucundan- başka  bir şey  olmadığı  gerçeğine  işaret  eder.ESED
  
  Kur’an'da cennet ve cehenneme yapılan bütün atıfların -ve insanların öteki dün­yadaki  durumları  ile  ilgili bütün  tasvirlerin- mecazî oldukları  (bkz.  Ek  I)  ve  bu nedenle,  lafzî anlamlarıyla ele  alınmaları,  yahut tersine  keyfî bir şekilde yorum­lanmaları  (karş.3:7  ve  ilgili  notlar  5,  7  ve  8)  halinde  kesinlikle yanlış  anlaşılma­ya  mahkum  olacakları,  yeteri  kadar  vurgulanmış  değildir.  Ve  bu,  bana  göre, “ölümcül  meyve  ağacı”  sembolünün  -günahkarların  öteki  dünyada  uğrayacak­ları azabın simgelerinden biri- “zalimler için (veya 17:60'daki gibi “insanlar için”) neden  bir  “sınama (fitne) aracı”  olduğunu  açıklar.ESED
  
  Güzel  varlıkları  genellikle  meleklere  benzeti-riz;  meselâ,  Hz.  Yusuf’u  (a.s.)  gören  kadınlar, onu şerefli  bir  meleğe  benzetmişlerdi  (Yusuf  Sûresi/12:  31).  Buna  karşılık,  çirkin  şeyleri  ise  şeytana veya şeytanlara benzetiriz. Bununla bir-likte, Zakkum ağacının meyveleriyle şeytanların başları arasında gerçekten benzerlik noktaları da bulunabilir. Meselâ, Cehennem ehlinin dünyada iken şeytanın iğvası sonucu işledikleri bazı kötü ameller  bu  ağacın  tohumunu  teşkil  edecektir.  Kur’ân-ı  Kerim,  sarhoşluk  veren  nesneleri  kul-lanma, kumar ve onun cinsinden her türlü şans oyunları  oynama,  put  manâsı  taşıyan  her  türlü  taş,  yapı  ve  anıtlar  ve  bunlara  kurban  sunma  ve fal okları, piyango kalemi ve zarlarla şans ve kısmet arama gibi işleri, ancak şeytan işi ve onun insanları  sürüklediği  birer  pislik  olarak  anar  (Mâide Sûresi/5: 90). Dolayısıyla, bu tür işlerin Cehennem’de şeytanların  başları  gibi  meyveler  verecek şeytan  benzeri  ağaçlara  tohum  olmasıgayet normaldir.AÜ.
  
  İnsanlar   şeytanları   görmediklerinden   bu   benzetmeyi   anlayamayanlar bulunabilir. Fakat bu kabil teşbihler dile yerleşmiştir. Nasıl ki temiz ve nuranî bir insan meleğe, güzel bir kadın periye, çirkin bir kadın cadıya benzetilir.SY.
  
  Lafzen:  "şeytanların  başları".  Devamı  zım­nen:  "..fakat  içinde  ölümcül  bir  zehir  barındır­maktadır".  Araplar  bir taç  gibi  başmda  taşıdığı  göz  alıcı yelesiyle meşhur olan  zehirli bir yılan türüne  [hayyetun lehâ  'urfun)  Şeytan  adım ve­rirlerdi [Lisân ve  Tâc} krş.  8/Tekvir: 25, not 21). Bir  hadiste  son  derece  tehlikeli  olan  bu  "Şey­tanın  görüldüğü  yerde  öldürülmesi  emredilir.  Bizce burada, zehirli cehennem ağacının tomur-cuğuyla  Şeytan  adı  verilen  bu  yılanın  göreni  hayrette bırakan yeleli başı arasmda bir benzer­lik kurulmaktadır  (Krş:  Ferrâ ve Zeccâc).  Göre­ni büyüleyen bu zehirli cazibe,  arkasmda ölüm­cül  bir  tehlikeyi  saklamaktadır.  Muhtemelen  çiçeklerinin  kokusu  ve  görüntüsü  güzel  fakat  zehirli bir bitki türü olan Nerium Oleander cin­sine  de,  bu  özelliği  dolayısıyla  "zakkum"  adı  verilmiştir  (Krş:  84/Duhân: 43,  not 28). Mİ.
  
  Kur’ân’da  Cennet  ve  Cehennem’le  ilgili  tas-virler  katiyen  mecazî  olarak  değerlendirilemez. Değerlendirilemez   çünkü   bütün   nimetleriyle   Cennet  ve  bütün  azap  unsurlarıyla  Cehennem,  dünya  hayatındaki  inanç  ve  davranışlarımızın mahsulü  olacaktır.  Bu  sebeple  onlar,  hem  ruhî,  hem  nefsî,  hem  bedenî  olarak  yaşanacak  ve tadılacaktır. Şu  kadar  ki,  Cennet  ehlinin  nefis-leri  Cennet’te  şüphesiz  tam  manâsıyla  arınmışolacaktır.Eğer, “İnsan nefsinin, nefsî hazların ve değiş-ken, kararsız ve dertlere maruz bedenin, bedenî hazların  Cennet’le  ne  münasebeti  bulunabilir;  Cennet  hayat  ve  saadeti  için  çok  daha  yüksek  ruhî  hazlar  yeterli  değil  midir?”  diye  sorulacak  olursa, bunun cevabışudur:Meselâ  su,  hava  ve  ışığa  nisbetle  toprak  çok  daha  kesif  olmasına  rağmen,  çok  daha  yoğun şekilde İlâhî  sanat tecellilerine mazhar ve vası-tadır;  dolayısıyla  manâ  ve  değer  olarak  diğer unsurları aşabilir. Bunun gibi, insan nefsi, kesa-fetine ve dünyevîliğine rağmen, kapsamlı mahi-yetiyle  ve  günahlardan  arınmış  olmasışartıyla, insanın  diğer  duyu  ve  melekeleri  karşısında  bir  tür  üstünlük  kazanabilir.  Aynışekilde,  beden  de İlâhî simlerin tecellileri için çok kapsamlı ve zengin bir ayna olup, İlâhî rahmet hazinelerinin cevherlerini  tatmak  ve  ölçmek  için  pek  çok  vasıtayla  donatılmıştır.  Sözgelimi,  dile  yiyecek  ve içecekler sayısınca tat alma kabiliyet ve vası-taları verilmeseydi, yiyecek ve içeceklerdeki tad farkının hiçbir manâsı olmazdı. Kâinatın  Yaratıcısı,  bütün  rahmet  hazineleri-nin  ve  isimlerin  tecellilerinin  bilinmesini,  ayrı-ca  bütün  nimetlerinin  tadılmasını,  tanınmasınıdiler.  Dolayısıyla  ebediyet  yurdu,  dünya  hayatıselinin bütünüyle kendisine aktığı bir havuz, bir derya, kâinat fabrikasında üretilen bütün malla-rın  sergilenme  sahası  ve  yine  dünya  hayatında üretilen bütün mahsullerin sonsuz deposu oldu-ğu  için,  bir  bakıma  kâinatı  ve  dünya  hayatınıandıracaktır. Hakîm ve Rahîm olan Allah (c.c.), dünyadaki  hizmetinin,  kendine  has  ibadetinin  karşılığı  olarak  her  bir  organa  ona  lâyık  nimet  ve  zevk  bahşedecektir.  Başka  türlüsü,  O’nun  Hikmet,   Adalet   ve   Rahmeti’ne   aykırı   olur.   (Sözler, “28. Söz”den sadeleştirerek.)AÜ.
  
  Zakkum ağacı, görüntüde güzel olan çiçekleri fakat içinde zehirli içeriği ile tehlikeli bir ağaç olduğunu unutmassak; insanların bir başarı ve kazanç için çalışacaksa neden cennet için çalışması gerektiğinin iyi bir karşıtıdır. Şeytanın aldatmacaları, aynı zakkum gibi güzel görünür ama onu işeyene, yapıp ettiklerinin meyvesi olarak azap ve ızdırap tattırır. Dolayısıyla, şöyle bir çeviri(61. ayet için) daha mantıklı mı acaba; İşte insan, çalışacaksa cennet gibi bir başarı ve kazanç için çalışmalı, yoksa cehennem gibi bir nihai sonuca götüren şeytanın aldatmacalarının görünürdeki cezbediciliğine kanıp geçici başarı ve kazançlar için değil. 
  
  )
  

Saffat 50-61:

•  İşte böyle bir durumda (tıpkı cehennemlikler gibi) birbirlerine yönelerek sorular sormaya başlarlar.
  Derken biri der ki:' Benim çok yakınımda, benden ayrılmayan bir arkadaşım vardı. --Sen de mi şu masallara inananlardansım? Biz toprak olduktan , bir kemik yığını haline geldikten sonra, yani şimdi biz o halde iken diriltilip hesaba çekileceğiz öyle mi?-- derdi'.
  Ve ekledi:' Onun halini görmek ister misiniz?'.
  Şöyle bir bakar ve onu kızgın, alevli bir ateşin ortasında görür.
  Ve sonra ekler:' Vallahi, neredeyse beni de o düştüğün helake sürükleyecektin. Eğer Rabbimin lütfu olmasaydı, ben de şimdi azaba uğrayanlar arasında olurdum.'
  Sonra cennetteki arkadaşlarına dönerek:' Artık bir daha ölmeyeceğiz, değil mi? O ilk ölümümüzden başka! Ve azap da görmeyeceğiz'.
  Hiç kuşkusuz budur o büyük kazanç, o büyük başarı. İnsan bir kazanç, başarı için çalışacaksa, bunun için çalışmalı!.
  (
  Karş.  yukarıdaki  ayet  27 . Bu  pasajda,  hem  günahkarların  karşı­lıklı  serzenişleri,  hem de  ardından  gelen,  kurtuluşa  ermiş  olanların  “sohbetler”i elbette ki  mecazîdir ve  bireysel  bilincin öteki  dünyadaki  devamını vurgulamayı amaçlamaktadır.ESED
  )
  
  

Saffat 48-49:

•  Ve yanlarında yumuşak bakışlı güzel gözlü eşler olacak. Gizlenmiş yumurtalar gibi kusursuz eşler(كَأَنَّهُنَّ بَيْضٌ مَكْنُونٌ).
  (
  Bu,  deve kuşunun yumurtalarını korumak için onları kuma  gizlemesinden çıka­rılmış eski bir Arap deyimidir (Zemahşerî).  Bunun özellikle cennete giren kadın­lar için kullanılması,  56:34 ve devamında açıkça görülmektedir.  Sözkonusu ayet­te,  bütün  dürüst ve  erdemli  kadınlann,  öldükleri  zamanki  yaşları  ve  durumları ne  olursa  olsun,  güzel  kadınlar olarak  dirilecekleri belirtilmiştir.ESED.
  )
  

Saffat 40-47:

•  Buna karşılık, imanını saf ve temiz tutma çabalarını Allah(cc)'ın desteklediği kulları(الْمُخْلَصِينَ) hariç. Onlar için özel hazırlanmış nimetler vardır. Çeşit çeşit meyveler ve büyük bir izzet ve ikram onları bekliyor. Naim cennetlerinde, karşılıklı tahtlar üzerinde otururlar. Kaynağından yeni doldurulmuş,berrak mı berrak, içenlere pek hoş gelen, içinde zararlı ve sersemletici bir şey olmayan, sarhoş ta etmeyen içecekler, dolu dolu kadehlerle etraflarında fır dönen hizmetçilerle ikram edilir.
  (
  Raghib says “ الَخْاَل ص ” (al-khaalis) and “ الَصَّافیِ ” (as-safee) have the same meaning: but “ الَصَّافیِ ” (as-safee)
  can sometimes be used for something which is already pure.
  خَالِصٌ “ ” (khaalis) is that which has been purified of impurities {M}.
  Ibn Faris says the basic meaning is to purify and separate the unwanted parts.
  الَخْلِا ص“ ” (al-khilaas) means butter, or gold and silver which is heated, liquefied and then purified.
  خَلصََّ لله فلُاَن ا“ً ” (khallasal lahu fulanan): God brought him out of the trouble he had landed into, just as a
  tangled thread is straightened {T}.
  )
  

Saffat 34-39:

•  İşte, günah işlemeyi tabiatı haline getirenlere , Biz, böyle davranacağız. Çünkü onlara :' Allah(cc)'tan başka ilah yoktur' dendiğinde, kibirlenip kafa tutmaya kalkarlar ve :' Deli bir şairin sözüne bakarak, şimdi biz, ilahlarımızı mı terkedeceğiz! Olacak iş mi bu!' derler.
  Hayır ,asla!. (Sizin deli şair dediğiniz) o kişi hakikatı getirmiş olup, (kendisinden önce gelmiş) bütün elçileri de tasdik eder.
  Ama öyle gözüküyor ki, siz o acı azabı hakketiniz ve bu azap, yapıp ettiklerinizin karşılığından başka bir şey değildir.
  

Saffat 27-33:

•  Birbirlerine yönelip, söz duellosuna girişirler.
  Bir kısmı şöyle diyecek:' Siz bizi, ayartmak amacıyla, haktan yana görünerek bize yaklaşırdınız!'.
  Diğerleri:' Hayır! ne münasebet!. Asıl sizin iman etmeye niyetiniz yoktu. Hem bizim sizi zorluyacak bir gücümüz de yoktu. Siz kendiniz azgın ve isyankar bir guruhtunuz(طَٰغِينَ)'.
  Ve ekleyecekler:' Ne desek boş!.Artık Rabbimizin azap hükmü hakkımızda kesinleşti. Biz hakkettiğimiz cezayı mutlaka tadacağız. Evet, sizi biz kışkırttık, çünkü biz de azmış durumdaydık'.
  Madem öyle, o gün azabı hepbirlikte çekeceklerdir.
  (
  طغَیٰ “ ” (tagha): to be out of limits, this is why flooding of a river water which comes out of its banks is called “ طغُْياَنٌ ” (tughyaan).
  اَطْغَیٰ “ ” (atgha): made him cross the limit, or limit breaker, instigated him to mutiny, made him rebellious.
  الطاَّغِیْ “ ” (at-taaghi): one who goes out of limits and breaks the law. Plural is “ اَلطاَّغُوْنَ ” (at-taghoon) and الَطاَّغِيْنَ “ ” (at- taagheen).
  طغَيْۃَ “ٌ ” (taghya) is a mountain difficult to climb.
  طاَغيِۃَ “ٌ ” (taaghia): oppressive and proud, foolish and harsh. It also means severe lightning and dangerous
  storm.
  طغَوْیَٰ “ ” (taghwa) means rebelliousness and breaking the limits {T, M, Lisan-ul-Arab}.
  طاَغوُتٌْ “ ” (taaghoot) has come from this, which is used for any limit breaker. It is also used for someone who detracts from the right path and puts on the wrong one {T, M, R}.
  Johri says it means “leader of the rebels”.
  Zajaaj says that anything aside from Allah’s system, if followed, is “ طاَغوُْتٌ ” (taghhoot), i.e. every system or law not based on the permanent values of the Quran.LUQ.
  
  Azgınlaşarak yoldan çıkmışlar ve onların peşinden öyle veya böyle gidenler, sebebi ne olursa olsun, günahını da beraber çekecekler. Ben bilmiyordum, beni kandırdılar vb. kabul edilebilir cevaplar değil!
  
  )
  

Saffat 22-26:

• (Ve Allah(cc) şöyle buyuracaktır):' Toplayın bütün o zalimleri, yoldaşlarını (وَأَزْوَاجَهُمْ) ve Allah(cc)'tan başka putlaştırdıkları nesneleri! Hepsini cehenneme doğru sürün! ve onları orada alıkoyun, çünkü hesaba çekilecekler'.
  Ve denilecek ki:' Size ne oldu ki, birbirinize yardım etmiyorsunuz?'. Hayır, o gün onlar (en küçük bir kibir ve direniş göstermeden) tam bir teslimiyet ile huzurdadırlar.
  (
  İlk dönem otoritelerinin hemen tümüne göre -Ömer b.  Hattâb, Abdullah b.  ‘Ab- bâs,  Katâde,  Mücâhid,  es-Suddî,  Sa'îd b.  Cubeyr,  Haşan Basrî, vb -  buradaki ez-vâc ifadesi,  “birbirine  [vasıfları  itibariyle]  benzeyen  insanlar”  veya  “aynı  tür  in­sanlar”  yahut  da  “aynı  kökten/cinsten olanlar”  anlamına gelmektedir.ESED.
  )
  

Saffat 18-21:

• De ki:' Evet, Hem de hor ve hakir bir şekilde diriltileceksiniz!'. Her şey tek bir emre bakar! Bir de bakarsınız hepsi diriltilmiş, etraflarına bakınıyorlar:
  ' Eyvah, bize! İşte bize bahsedilen Hesap günü!'.
  ' Evet! öyle. Dünyada iken yalanlayıp durduğunuz, (hak ile batılın, salih kullarla günahkarların) ayrılma günüdür bu gün!'.
  
  

Saffat 11-17:

•  Onlara sor:' Yer ve gökte bunca yarattığımız ortada iken, onları yaratmak mı zor?' Ki insanları (basit) bir balçıktan yarattık.
  Ne var ki, sen bütün bu yaratılışa hayranlık duyarken, onlar alay ediyorlar. Ve kendilerine hakikat hatırlatıldığında kavramaya yanaşmazlar. Bir ilahi mesajla muhatap olduklarında, onu küçümserler ve :' Bu besbelli bir sihir! Ne yani, öldükten ve toprak olup gittikten sonra, sahiden yeniden mi dirilecekmişiz! Eski atalarımız da mı!'
  

Saffat 6-10:

•  Yeryüzünden görünebilen semayı yıldızlarla süsledik ve onları her türlü bozguncu, şeytani güce karşı koruduk ki, onlar melekler topluluğuna kulak veremesinler ve her taraftan kovulup sürülsünler, böylece rahmetten yoksun kalsınlar ve öteki dünyada kendilerini bekleyen ebedi bir azaba duçar kalsınlar. Ama eğer birisi, bu bilgiden bir kırıntı koparmayı başarırsa, bundan dolayı yakıcı bir alevin pençesine düşer.
  (
  Günümüzde olduğu gibi İslâm öncesi dönemde de  falcılık  ve  kehanet,  pek  çok  yerde  ve  Araplar  arasında da çok yaygındı. Şeytanlar–cinler göklere çıkıp,  meleklerin  İlâhî  hakikatler  ve  insanlığın geleceğiyle  ilgili  konuşmalarına  kulak  verir  ve  eğer  bir  şey  duyacak  olsalar,  onu  kendilerine  teması  olan  kâhin  ve  falcılara  pek  çok  uydurma  ilâvelerle  aktarırlardı.  Allah  Rasûlü’ne  vahiy  gel-meye  başlayınca  da  aynı  teşebbüslerine  devam  ettiler.  Fakat  Cenab-ı  Allah  (c.c.),  bütün  gökleri  melekler–ruhanîler  ordularıyla  korumaya  almıştıve  artık  en  küçük  bir  kelime  bile  kapmalarına imkân  tanımıyordu.  Eğer  içlerinden  bir–iki  keli-me  kapmayı  başaran  veya  başaranlar  olursa,  bu  defa melek orduları onlara, bugün meteor denilen yıldız veya göktaşlarını fırlatır ve onları yok eder-lerdi. Dolayısıyla vahiy, tam bir koruma altınday-dı.  (Benzer  âyetler  ve  açıklamalar  için  bkn:  Hıcr Sûresi/15: 16–18, not 4; Şuarâ Sûresi/26: 212; Mülk Sûresi/67: 5, not 4; Cin Sûresi/72: 9.)AÜ.
  )
  

Saffat 1-5:

•  And olsun saf saf dizilenlere, vazgeçme çağrısı ile kötülüklerden alıkoyanlara, Allah(cc)'ın mesajını yaymaya çalışanlara.
  Sizin ilahınız bir tek ilahtır. O göklerin ve yerin ve ikisi arasındaki her şeyin Rabbi. Bütün doğuların da Rabbi.
  (
  İlk üç ayette üzerine yemin edilenlerin neler olduğu ile ilgili farklı bir çok yorum vardır.
  )
  

Saffat 1:
 (Diyanet çevirisi)

•  1. Saf saf dizilenlere,
  
  2. O haykırıp sürenlere,
  
  3. Ve o zikir okuyanlara,
  
  4. Yemin ederim ki, ilâhınız birdir.
  
  5. O, hem göklerin, yerin ve ikisi arasındakilerin Rabbi, hem de doğuların Rabbidir.
  
  6. Biz yakın göğü, bir süsle, yıldızlarla süsledik.
  
  7. Ve (gökyüzünü) itaat dışına çıkan her şeytandan koruduk.
  
  8. Onlar, artık mele-i a'lâ'ya (yüce topluluğa) kulak veremezler. Her taraftan taşlanırlar.
  
  9. Kovulup atılırlar. Ve onlar için sürekli bir azap vardır.
  
  10. Ancak (meleklerin konuşmalarından) bir söz kapan olursa, onu da delip geçen bir parlak ışık takip eder.
  
  11. Şimdi sor onlara! Yaratma bakımından onlar mı daha zor, yoksa bizim yarattığımız (insanlar) mı? Şüphesiz biz kendilerini yapışkan bir çamurdan yarattık.
  
  12. Hayır, sen şaşıyorsun. Halbuki onlar alay ediyorlar.
  
  13. Kendilerine öğüt verildiği vakit öğüt almazlar.
  
  14. Bir mucize görseler alay ederler.
  
  15. Bu ancak açık bir büyüdür, derler.
  
  16. "Gerçekten biz öldüğümüz, toprak ve kemik olduğumuz zaman mı, diriltileceğiz?"
  
  17. "İlk atalarımızda mı (diriltilecek)?"
  
  18. De ki: Evet, hem de hor ve hakir olarak (diriltileceksiniz).
  
  19. O (diriltme) korkunç. bir sesten ibaret olacak, o anda hemen onların gözleri açılıp etrafa bakacaklar.
  
  20. (Durumu gören kâfirler:) Eyvah bize! Bu ceza günüdür, derler.
  
  21. İşte bu; yalanlamış olduğunuz hüküm günüdür.
  
  22. (Allah, meleklerine emreder:) ''Zalimleri, onların aynı yoldaki arkadaşlarını ve tapmış olduklarını toplayın''.
  
  23. ''Allah'tan başka . Onlara cehennemin yolunu gösterin''.
  
  24. ''Onları tutuklayın, çünkü onlar sorguya çekilecekler!
  
  25. Size ne oldu ki birbirinize yardım etmiyorsunuz?
  
  26. Evet, onlar o gün zilletle boyun eğeceklerdir.
  
  27. (İşte bu duruma düştükleri vakit) onlardan bir kısmı, diğerlerine yönelir, birbirlerini sorumlu tutmaya çalışırlar.
  
  28. (Uyanlar, uydukları adamlara:) Siz bize sağdan gelirdiniz (sûreti haktan görünürdünüz) derler.
  
  29. (Ötekiler de:) "Bilâkis, derler, siz inanan kimseler değildiniz".
  
  30. "Bizim sizi zorlayacak bir gücümüz yoktu. Fakat siz kendiniz azgın bir toplum idiniz."
  
  31. "Onun için Rabbimizin hükmü bize hak oldu. Biz (hak ettiğimiz cezayı) mutlaka tadacağız."
  
  32. "Biz sizi azdırdık. Çünkü kendimiz de azmıştık."
  
  33. Şüphesiz o gün onlar azapta ortaktırlar.
  
  34. İşte biz, suçlulara böyle yaparız.
  
  35. Çünkü onlara: Allah'tan başka tanrı yoktur, denildiği zaman kibirle direnirlerdi.
  
  36. "Mecnun bir şair için biz tanrılarımızı bırakacak mıyız?" derlerdi.
  
  37. Hayır! O, gerçeği getirdi ve peygamberleri de doğruladı.
  
  38. Kuşkusuz siz acı azabı tadacaksınız.
  
  39. Çekeceğiniz ceza yapmakta olduğunuzdan başka bir şeyin cezası değildir.
  
  40. (Bu azaptan) Ancak Allah'ın hâlis kulları istisnâ edilecek.
  
  41. Bunlar için bilinen bir rızık vardır.
  
  42. (Türlü türlü) meyveler vardır. Ve onlar ağırlanırlar.
  
  43. Naîm cennetlerinde .
  
  44. Tahtlar üzerinde karşılıklı otururlar.
  
  45. Onlara pınardan (doldurulmuş) kadehler dolaştırılır.
  
  46. Berraktır, içenlere lezzet verir.
  
  47. O içkide ne sersemletme vardır ne de onunla sarhoş olurlar.
  
  48. Yanlarında güzel bakışlarını yalnız onlara tahsis etmiş, iri gözlü eşler vardır.
  
  49. Onlar, gün yüzü görmemiş yumurta gibi bembeyazdır.
  
  50. İşte o zaman, birbirlerine dönerek (dünyadaki hallerini) soracaklar.
  
  51. İçlerinden biri: "Benim, bir arkadaşım vardı" der.
  
  52. Derdi ki: Sen de (dirilmeye) inananlardan mısın?
  
  53. Biz ölüp kemik, sonra da toprak haline geldiğimiz zaman (diriltilip) cezalanacak mıyız?
  
  54. (O zât, dünyâda geçmiş olan hâdiseyi bu şekilde anlattıktan sonra Allah Teâlâ orada bulunanlara:) Siz işin gerçeğine vâkıf mısınız? dedi.
  
  55. ( İşte o zaman konuşan baktı, arkadaşını cehennemin ortasında gördü.
  
  56. "Yemin ederim ki, sen az daha beni de helâk edecektin.
  
  57. Rabbimin nimeti olmasaydı, şimdi ben de (cehenneme) getirilenlerden olurdum" dedi.
  
  58. Birinci ölümümüz hariç, bir daha biz ölmeyecek miyiz?
  
  59. Yalnız ilk ölümümüz, başka ölüm yok ve biz azâba da uğratılmayacağız ha?!"
  
  60. Şüphesiz bu, büyük kurtuluştur.
  
  61. Çalışanlar, böylesi bir kurtuluş için çalışsınlar.
  
  62. Şimdi ziyafet olarak, cennet ehli için anılan bu nimetler mi daha hayırlı, yoksa zakkum ağacı mı?.
  
  63. Biz onu (zakkumu) zalimler için bir fitne (imtihan) kıldık.
  
  64. Zira o, cehennemin dibinde bitip yetişen bir ağaçtır.
  
  65. Tomurcukları sanki şeytanların başları gibidir.
  
  66. (Cehennemdekiler) ondan yerler ve karınlarını ondan doldururlar.
  
  67. Sonra zakkum yemeğinin üzerine onlar için, kaynar su karıştırılmış bir içki vardır.
  
  68. Sonra kesinlikle onların dönüşü, çılgın ateşe olacaktır.
  
  69. Kuşkusuz onlar atalarını dalâlette buldular .
  
  70. Şimdi de kendileri onların peşlerinden koşturuyorlar.
  
  71. Andolsun ki, onlardan önce eski milletlerin çoğu dalâlete düştü.
  
  72. Kuşkusuz, biz onlara uyarıcılar göndermiştik.
  
  73. Uyarılanların âkıbetinin ne olduğuna bir bak!
  
  74. Allah'ın ihlâslı kulları müstesna.
  
  75. Andolsun, Nuh bize yalvarıp yakardı. Biz de duayı ne güzel kabul ederiz!
  
  76. Kendisini ve ailesini büyük felâketten kurtardık.
  
  77. Biz yalnız Nuh'un soyunu kalıcı kıldık.
  
  78. Sonradan gelenler içinde ona iyi bir nam bıraktık
  
  79. Bütün âlemlerden Nuh'a selam olsun!
  
  80. İşte biz iyileri böyle mükâfatlandırırız.
  
  81. Zira o, bizim inanmış kullarımızdan idi.
  
  82. Nihayet ötekileri (inanmayanları) suda boğduk.
  
  83. Şüphesiz İbrahim de onun (Nuh'un) milletinden idi.
  
  84. Çünkü Rabbine kalb-i selîm ile geldi.
  
  85. Hani o, babasına ve kavmine: Siz kime kulluk ediyorsunuz? demişti.
  
  86. "Allah'tan başka bir takım uydurma ilâhlar mı istiyorsunuz?"
  
  87. "O halde âlemlerin Rabbi hakkındaki görüşünüz nedir?"
  
  88. Bunun üzerine İbrahim yıldızlara şöyle bir baktı.
  
  89. Ben hastayım, dedi.
  
  90. Ona arkalarını dönüp gittiler.
  
  91. Yavaşça putlarının yanına vardı. (Oraya konmuş yemekleri görünce:) Yemiyor musunuz?
  
  92. Neden konuşmuyorsunuz? dedi.
  
  93. Bunun üzerine, yanlarına gelip sağ eliyle vurdu (kırıp geçirdi.)
  
  94. (Putperestler) koşarak İbrahim'e geldiler.
  
  95. İbrahim: Yonttuğunuz şeylere mi ibadet edersiniz!
  
  96. Oysa ki sizi ve yapmakta olduklarınızı Allah yarattı, dedi.
  
  97. Onun için bir bina yapın ve derhal onu ateşe atın! dediler.
  
  98. Böylece ona bir tuzak kurmayı istediler. Fakat biz onları alçaklardan kıldık.
  
  99. (Oradan kurtulan İbrahim:) "Ben Rabbime gidiyorum. O bana doğru yolu gösterecek".
  
  100. O : "Rabbim! Bana sâlihlerden olacak bir evlat ver", dedi.
  
  101. İşte o zaman biz onu uslu bir oğul ile müjdeledik.
  
  102. Babasıyla beraber yürüyüp gezecek çağa erişince: Yavrucuğum! Rüyada seni boğazladığımı görüyorum; bir düşün, ne dersin? dedi. O da cevaben: Babacığım! Emrolunduğun şeyi yap. İnşallah beni sabredenlerden bulursun, dedi.
  
  103. Her ikisi de teslim olup, onu alnı üzerine yatırınca:
  
  104. Biz ona: " Ey İbrahim!" diye seslendik.
  
  105. Rüyayı gerçekleştirdin.Biz iyileri böyle mükâfatlandırırız.
  
  106. Bu, gerçekten, çok açık bir imtihandır.
  
  107. Biz, oğluna bedel ona büyük bir kurban verdik.
  
  108. Geriden gelecekler arasında ona (iyi birnam) bıraktık:
  
  109. İbrahim'e selam! dedik.
  
  110. Biz iyileri böyle mükâfatlandırırız.
  
  111. Çünkü o, bizim mümin kullarımızdandır.
  
  112. Sâlihlerden bir peygamber olarak O'na (İbrahim'e) İshak'ı müjdeledik.
  
  113. Kendisini ve İshak'ı mübarek (kutlu ve bereketli) eyledik. Lâkin her ikisinin neslinden iyi kimseler olacağı gibi, kendine açıktan açığa kötülük edenler de olacak.
  
  114. Andolsun biz Musa'ya da Harun'a da nimetler verdik.
  
  115. Onları ve kavimlerini o büyük sıkıntıdan kurtardık.
  
  116. Kendilerine yardım ettik de galip gelen onlar oldu.
  
  117. Her ikisine de apaçık anlaşılan bir kitabı (Tevrat'ı) verdik.
  
  118. Her ikisini de doğru yola ilettik.
  
  119. Sonra gelenler içinde, namlarına şunu bıraktık.
  
  120. Musa ve Harun'a selam olsun.
  
  121. Doğrusu biz, iyileri böylece mükâfatlandırırız.
  
  122. Şüphesiz, ikisi de mümin kullarımızdandı.
  
  123. İlyas da şüphe yok ki, peygamberlerdendi.
  
  124. (İlyas) milletine: (Allah'a karşı gelmekten) sakınmaz mısınız?
  
  125. Yaratanların en iyisini bırakıp da Ba'l'e mi taparsınız? demişti.
  
  126. "Sizin de Rabbiniz, sizden önce gelen atalarınızın da Rabbi olan Allah'ı?"
  
  127. Bunun üzerine İlyas'ı yalanladılar. Onun için onların hepsi (cehenneme) götürüleceklerdir.
  
  128. Ancak Allah'ın ihlâslı kulları müstesna.
  
  129. Sonra gelenler içinde, kendisine bir ün bıraktık,
  
  130. "İlyas'a selâm!" dedik.
  
  131. Şüphesiz biz, iyileri işte böyle mükâfatlandırırız.
  
  132. Çünkü o, bizim mümin kullarımızdandı.
  
  133. Lût da elbette peygamberlerdendi.
  
  134. Hani biz Lût'u ve ailesinin hepsini kurtardık.
  
  135. Ancak geridekiler arasında kalan yaşlı bir kadın dışında,
  
  136. Sonra diğerlerini yok ettik.
  
  137. (Ey insanlar!) Siz onların yanlarından geçip gidiyorsunuz:sabahleyin
  
  138. Ve geceleyin. Hâla akıllanmayacak mısınız?
  
  139. Doğrusu Yunus da gönderilen peygamberlerdendi.
  
  140. Hani o, dolu bir gemiye binip kaçmıştı.
  
  141. Gemide olanlarla karşılıklı kur'a çektiler de kaybedenlerden oldu.
  
  142. Yunus kendini kınayıp dururken onu bir balık yuttu.
  
  143. Eğer Allah'ı tesbih edenlerden olmasaydı,
  
  144. Tekrar diriltilecekleri güne kadar onun karnında kalırdı.
  
  145. Halsiz bir vaziyette kendisini dışarı çıkardık.
  
  146. Ve üstüne (gölge yapması için) kabak türünden geniş yapraklı bir nebat bitirdik.
  
  147. Onu, yüz bin veya daha çok kişiye peygamber olarak gönderdik.
  
  148. Sonunda ona iman ettiler, bunun üzerine biz de onları bir süreye kadar yaşattık.
  
  149. Putperestlere sor: Kızlar Rabbinin de erkekler onların mı?
  
  150. Yoksa biz melekleri onların gözü önünde kız olarak mı yarattık?
  
  151. Dikkat edin, kesinlikle yalan uydurup söylüyorlar ki;
  
  152. "Allah doğurdu" diyorlar. Onlar şüphesiz yalancıdırlar.
  
  153. Allah, kızları oğullara tercih mi etmiş!
  
  154. Ne oluyor size? Nasıl hükmediyorsunuz?
  
  155. Hiç düşünmüyor musunuz?
  
  156. Yoksa sizin açık bir deliliniz mi var?
  
  157. Doğru sözlülerden iseniz, kitabınızı getirin!
  
  158. Allah ile cinler arasında da bir soy birliği uydurdular. Andolsun, cinler de kendilerinin hesap yerine götürüleceklerini bilirler.
  
  159. Allah, onların isnat edegeldiklerinden yücedir, münezzehtir.
  
  160. Allah'ın ihlâsa erdirilmiş kulları müstesnadır (onlar azap görmeyeceklerdir).
  
  161. Sizler ve taptığınız şeyler!
  
  162. Hiçbiriniz, Allah'a karşı azdırıp saptıramazsınız.
  
  163. Cehenneme girecek kimseden başkasını.
  
  164. "(Melekler şöyle derler:) Bizim her birimiz için, bilinen bir makam vardır."
  
  165. " Şüphesiz biz,orada sıra sıra dururuz."
  
  166. "Ve şüphesiz Allah'ı tesbih ederiz."
  
  167. "Putperestler şöyle diyorlardı".
  
  168. "Eğer öncekilere verilenlerden bizde de bir kitap olsaydı",
  
  169. "Mutlaka Allah'ın ihlâslı kulları olurduk!" .
  
  170. İşte şimdi onu inkâr ettiler. Ama ileride bileceklerdir!
  
  171. Andolsun ki, peygamber kullarımıza söz vermişizdir:
  
  172. Onlar mutlaka zafere ulaşacaklardır.
  
  173. Bizim ordumuz şüphesiz üstün gelecektir.
  
  174. Onun için sen bir süreye kadar onlara aldırma.
  
  175. Onların halini gör, onlar da görecekler.
  
  176. Azabımızı acele mi istiyorlar?
  
  177. Azap yurtlarına indiğinde, uyarılanların (fakat yola gelmeyenlerin) sabahı ne kötü olur!
  
  178. Sen bir zamana kadar onlara aldırma.
  
  179. Onların halini gör, onlar da göreceklerdir.
  
  180. Senin izzet sahibi Rabbin, onların isnat etmekte oldukları vasıflardan yücedir, münezzehtir.
  
  181. Gönderilen bütün peygamberlere selam olsun!
  
  182. Alemlerin Rabbi olan Allah'a da hamd olsun!
  

Dua saati:

•  100. Ey merhameti her şeyi kuşatan Rabbimiz! Bizi Cehennem ateşinden ve kabir azabından muhafaza buyur; özü ve sözüyle sadâkate kilitlenmiş ebrâr kullarınla ve kurbetine mazhar kıldığın mukarrebînle beraber bizi de Cennete dâhil eyle; Nebiyy-i Ekrem’in rü’yetiyle gönüllerimizi nura ve sürura kavuştur; ulvî hakikatleri, oldukları gibi görüp idrak edebilememiz için gözlerimizdeki perdeleri kaldır. Ey talihsizlerin sığınağı, ey âcizlerin güç kaynağı! Zâtına has korumanla şu hıfzına muhtaç kullarını muhafaza et; riâyet-i hâssânla bizi de gözet! Şüphesiz Sen, kendisinden istekte bulunulacak yegâne Zât, her konuda yardımı ümit edilecek ve dergâhına koşulacak biricik mercîsin. Senden diliyor ve istirham ediyoruz; dünya ve âhiret umuru karşısında her zaman yardımcımız ol. Rahmetine bel bağlayan şu kullarına merhametinle muamele edeceğin konusunda, Senin hakkında beslediğimiz hüsn-ü zanlarımızda bizi yanıltma; zira Sen gerçek ilahımız ve şeksiz şüphesiz tek sığınağımızsın.

--------------------------
Sonuç
  Enam  süresi:

• Evet, inkar , dünyalık menfaatleri için, bir çok insanın dünyada Allah(cc)'ı tanımamak ve O'nun mesajlarını dikkate alarak sorumluluk bilinci ile davranmaktan kaçınmak şeklinde kendini gösteriyor.  Allah(cc)'ı hatırlatan, O'nun mesajlarını insanlara iletmeye çalışanlara karşı tavır, duymamazlıktan ve görmemezlikten gelme de işin tuzu biberi.
  Evet, iman edip salih amel işleyenler, ne gelecek ile ilgili korkuya(خَوْفٌ) ne de geçmişle ilgili üzüntü ve endişeye(يَحْزَنُونَ) kapılacaklardır. Allah(cc), zalimlerle ıslah edicileri ayırmış ve ayrı ayrı başlarına geleceği açıkça Kuran'da dile getirmiştir. Yani , --yaş da kurunun yanında yanmayacak-- herkese hak ettiğini Yüce Rabbim verecektir.
  Tüm zamanların muhataplarına ortak çağrı şudur; bunca delile rağmen Allah(cc)'ın buyruklarını hiçe sayanlarla birlikte olma, onlardan uzaklaş. Kesinlikle gerçek inananlar ile ikiyüzlü, inançsız, mücrim kesimi Allah(cc) ayıracak ve onlara hak ettikleri şekilde muamelede bulunacaktır. Tarih buna hep şahittir. Fakat her şeyin bir zamanı vardır günü geldiğinde ak/kara belli olacaktır.
  İzlenecek tek yol peygamber yoludur ve tarih boyunca her zaman bu yolu izleyecek bir topluluk bulunacaktır.
  Her şeyi yaratan ve bir düzene sokan Allah(cc)'tır ve dönüş yanlız O'nadır.
  Allah(cc)'a ve O'nun mesajlarına karşı inatçı bir tavır sergileyenler,
   genelde hilebaz ve entrika peşinde koşarak , toplumda özenilir, çoğunluğun bir bakıma gıpta ettiği kişiler olurlar. Nihayetinde her türlü yalan, dolan, hile ve hırsızlıkta ustalaşanlar, bir de bundan tabiri caizse, -yırtabiliyorlarsa-, tabiki, bir çokları da bu tiplere özeneceklerdir.  Çünkü o hilebazlar, o toplumun bir bakıma aynasıdır, çoğu kendi olmak istediği kişiliği , bu tür tiplerde görürler. Özenenlerle, özenilenler arasındaki bir diğer ortak payda da, birbirlerinden faydalanmaktır.
  Nihayetinde herkes, kendisine yakıştırdığı şeyi yapacak ve onunla da Allah(cc) huzurunda yargılanacaktır.
  Allah(cc) dışında bir kural koyucu yoktur. Allah(cc) daha önceki zamanlarda da, insanlara neyin doğru, neyin yanlış, neyin haram , neyin helal olduğunu gönderdiği peygamber ve kitaplarla bildirmiştir. Bunun dışında kişilerin kendi uydurdukları haram/helal/doğru/yanlış hepsi boştur.
  Yüce Allah(cc), kullarından iman etmelerini, iman etmenin ötesinde de, imanlarını bir iddaadan öteye giderek o imanlarıyla hayır kazanmalarını ve  hayırlı işler yapmalarını istemektedir. Yoksa kuru kuru bir iddaadan ibaret olacak imanın hiç bir faydası yoktur.
  Söylenecek son söz şudur:'Benim namazım da, ibadetlerim de, hayatım da, ölümüm de Allah(cc)'a aittir. O'nun eşi ortağı yoktur. Bana verilen emir odur. O'na ilk teslim olan da benim'.
  

Dua saati:

•  81.Ya Rab! Biz yapıp ettiklerimizle kendimizi beşerî yanlarımızın esiri hâline getirdik. Ne olur, Sen, bizi hem cismaniyetimizin hem de yaratılmışlara kulluğun esaretinden kurtar! Bizi ihlâs kahramanlarından eyle! Sen kullarına karşı pek merhametli, pek lütufkârsın; bize de lütfunla muâmelede bulunup dosdoğru yolu göster ve geçeceğimiz yolları düz ve pürüzsüz hâle getir! Ezelî ilminde kendileri hakkında ebedî mutluluk takdîr ettiğin bahtiyar kulların gibi bizi de Cehennemden uzak tut! Cehennemin hışırtılarını bize de işittirme, hissettirme! Bizi de ebedî nimetlerine garket ve mahşer gününün tasa ve sıkıntılarından koru!

Dua saati:

•  83. Ey hiç açılmaz gibi görünen kapıları bile ardına kadar açmaya muktedir olan yüce Rabbimiz! Senden, arkasında hayır ve güzellik olan bütün kapıları en yakın zamanda bizim için de açmanı diliyoruz. Ey bütün sebepleri yaratan ve onlara hükmeden ulu Sultanımız! Nezdinden göndereceğin inayet sürprizleriyle, bize de, ümitlerimizin ve hayallerimizin ötesinde maksûdumuza, matlûbumuza, mahbû bu muza ulaşacağımız imkanlar lutfet! Nezdinde makbul ve mukarreb kullar gibi, bizleri de emredilen hususlarla meşgul olup tamamını bihakkın yerine getiren.. nehyedilen hususlardan yüz çevirip hepsinden içtinab eden.. hedefinde hep Senin hoşnutluğun olan.. insanların ellerindeki şeylere tama(h) etmeyen.. peygamberâne bir iffet, peygamberâne bir ismet ve peygamberâne bir fetanet peşinde olup, her zaman Senin sâdık u masdûk elçilerinin yürüdükleri şehrahlardan yürüme gayreti içinde bulunan.. gözü-gönlü sürekli Sana müteveccih ve hiç ara vermeden hep ölüm ötesi hayat için hazırlık yapan salih kimselerden eyle!

Dua saatı:

•  Ya Rab! Dünyaya, ukbâya ve bu iki diyar arasında bir geçit sayılan kabir âlemine ait endişelerimizi emn ü ema-na çevir.. dualarımıza icabet et.. beslediğimiz ümitlerimizi haybet ve hüsranla neticelendirme.. herhangi bir talep ve istek izhar etmediğimiz bir zamanda, Sen, rahmet ve mer-hametinin, lütuf ve inayetinin neticesi –değerlendirilip ne-malandırılmaya açık– bir ilk mevhibe olarak bizleri varlık sahasına çıkardın; hayat nimetiyle şereflendirdin ve bunla-rın da ötesinde imanla, İslâm’la pâyelendirdin. Rabbimiz! İşte bir kez daha kapına geldik. Rızan istika-metindeki arzu ve recalarımızı kabulle karşılayacağın mü-lahazalarıyla içimizi Sana açıyoruz. Ne olur, salih kullarının niyazlarını kabul buyurduğun gibi bizim dualarımızı da ka-bul buyur!Ey bütün hamd ü senâların yegâne sahibi ve biricik mercii Yüce Rabbimiz! Hazinelerinden bizlere lutfettiğin bütün nimetler, kalblerimizi donattığın tüm zînetler ve ruh-larımıza sevdirdiğin topyekün güzellikler için Sana hamd ve şükranlarımızı arzediyoruz. Bahtına düştük, hâlimize merhamet eyle ve lütfen bu kadar ikram ü i’zaz ve ihsanda bulunduktan sonra bunları geri almak suretiyle bizi ikab etme.. hoşnutluğundan mahrum bırakmak suretiyle ceza-landırma! Sana doğru yürüdüğümüz rıza yolunda hususî inayetinle bizi teyi’d buyur ki, huzuruna yüzümüz ak ola-rak gelebilelim.

Dua saati:

• 115. Allah’ım! Senden, bizlere iç ve dış fetihler nasib bu-yurmanı, bu fetihlerin müyesser olabilmesi için şânına layık nusretlerle bizlere el uzatmanı diliyoruz. Allah’ım! “İlahî yardım ve zaferin geldiği zaman”ın anla-tıldığı Nasr sûresinin sırrını Senden diliyoruz, bu sır hürme-tine bizlere fetihler müyesser eyle!Allah’ım! “Biz sana aşikâr bir fetih ve zafer ihsan ettik. Bu da Allah’ın, senin geçmiş ve gelecek kusurlarını bağışlaması, sana yaptığı ihsan ve in’âmı tamamlaması, seni dosdoğru yola hidâyet etmesi. Ve sana şanlı bir zafer vermesi içindir.” buyurduğun Fetih sûresinin sırrını da bizlere bahşetmeni di-liyor ve dileniyoruz. Bu sûrenin ihtiva ettiği “Allah’ın Fethi”, nusret ve yardımı; büyük başarıyı yaşatması; fevz u necâta erdirmesi; Mü’minleri mağfiret buyurması ve inananlara sekîne indirmesi gibi in’âm ve ihsanların yüzüsuyu hürme-tine, bizleri bu sırra erdir, geçmişte yaşattığın nimetleri bir de bizlere yaşat!Allah’ım! Vaadinde “Allah içinizden iman edip makbul ve güzel işler işleyenlere kesin olarak vaad buyurur ki: Daha önce müminleri dünyada hakim kıldığı gibi kendilerini de hakim kılacak” buyurduğun ayetin sırrını bağışla bizlere.. Ve biz zayıf ve kimsesiz kullarına, bu vaadini gerçekleştir.. Bizler böyle bir ihsana nail olmaya layık değilsek de, Sen, böyle bir ihsanı ve dahasını vermeye ehilsin.. Bu lütfunu ne olursun, bizden esirgeme.. Rabbimiz! Senden talep ettiğimiz yukarıdaki lütufları, ona olan ihtiyacımızdan dolayı, tez zamanda bizlere ihsan bu-yurmanı bekliyor ve diliyoruz

Enam 164-165:

•  De ki:' Allah(cc) her şeyin Rabbi iken, O'ndan başka bir Rab mı ararım?'.
  Herkesin kazandığı yanlız kendisinedir. Hiç kimseye başkasının sorumluluğu yüklenmez. Nihayetinde, hepiniz Rabbinize döneceksiniz ve O size ihtilaf içinde olduğunuz konuların hakikatlerinin içyüzünü bildirecektir.
  Zira O sizi yeryüzünde halifaler yaptı ve bahşettiği nimetlerle sizi sınamak için kiminizi kiminize derecelerle üstün kıldı.
  Kuşkusuz Rabbiniz, karşılık vermede çok hızlıdır. Ama, unutmayın ki, O gerçekten çok bağışlayıcı ve rahmet kaynağıdır.
  
  (
   Baştan  sona  Tevhid  esasları  üzerinde  dönen  sûre,  Allah’ın  (vakti  geldiğinde)  hesabı  hemen  bitirip  cezayı  pek  çabuk  verdiği  tehdidi,  buna  karşılık,  bağışlama  ve  bilhassa  tevbe  ile  Kendi-sine  yönelen  ve  mü’min  kullarına  karşı  hususî  merhametinin ise pek bol olduğu müjdesi ile bit-mektedir. Müjdenin sona bırakılması ve Allah’ın cezalandırmasının pek çabuk olduğu normal bir şekilde belirtilirken bağışlama ve hususi merha-metinin pek bol oluşunun te’kitle ifade edilmesi, O’nun rahmetinin gazabının önünde bulunduğu ve rahmetle muameleyi Zâtı’na yakışan bir mua-mele tarzı kıldığı gerçeğinin neticesi olup, kulla-rı için ciddî bir teşviktir.AÜ.
  )
  

Enam 160-163:

•  Kim yapılması gerekeni dengeli ve tutarlı bir şekilde yapar ve Allah(cc)'ın huzuruna bununla gelirse, yaptığının on katıyla mükafatlandırılır. Kim de bir kötülükle gelirse, onun birebir karşılığını görür ve en küçük bir haksızlık yapılmaz.
  De ki: 'Rabbim beni, doğru yola, İbrahim(as)'ın dimdik ayakta duran,batıldan uzak, tamamen hakka yönelmiş tevhid dinine iletti. O asla müşriklerden olmamıştı'.
  Ayrıca, şunu da ekle:' Benim namazım da, ibadetlerim de, hayatım da, ölümüm de Allah(cc)'a aittir. O'nun eşi ortağı yoktur. Bana verilen emir odur. O'na ilk teslim olan da benim'.
  
  (
  Allah Teâlanın tevhidin atası olan ve her zaman gerçek inancın temsilcisi olan Hz.  İbrâhim  (a.s.)‟ın  dinini  zikretmesi  düşündürücüdür.  Kendisine  Yahudi, Hıristiyan adlarını takanlar da, Arap müşrikleri de Hz. İbrâhim‟e tam bir saygı ve bağlılık  gösteriyorlardı.  Bu  âyet  Hz.  Muhammed‟in,  Hz.  İbrâhim‟in  dâvetini yenilemekten  başka  bir  şey  yapmadığını,  dolayısıyla  ona  mensup  olmayı  şeref saydığını göstermekte ve diğer din mensuplarını da Hz. İbrâhim‟e sadık bir mensup olmaya dâvet etmektedir.SY.
  )
  

Enam 158-159:

•  Onlar neyi bekliyorlar? Meleklerin inmesini mi?  Rabbinin azabının gelmesini mi? veya Rabbinin (haber verdiği helak) alametlerinin ortaya çıkmasını mı? Ama bu alametlerin ortaya çıktığı gün, eğer daha önce iman etmedilerse veya imanları bir iddaadan ibaret kalıp onda hiç bir hayra ulaşmadı ise ona fayda vermez. De ki:' Bekleyin bakalım, biz de bekliyoruz (göreceğiz kim doğru, kim eğri)'.
  Dinlerini paramparça edip, fırkalara taraftar olanlara gelince; Senin onlar için yapabileceğin bir şey yok. Onların işi Allah(cc) kalmıştır ve sonunda Allah(cc) onların yaptıklarının hesabını soracaktır.
  (
   Lafzen,  “imanıyla bir iyilik kazanmamış olan”:  böylece,  iyi işler yapmaya yol  aç­mayan  iman  burada  hiç  iman  sahibi  olmamakla  eş  değerde  tutulmaktadır  (Zemahşerî).ESED.
  
  Bir hadis meali: “Güneş battığı yerden doğmadıkça kıyamet kopmaz. Güneş battığı yerden doğduğu zaman, bütün insanlar toptan iman edecekler. Fakatişte o gün,  daha  önce  iman  etmiş  veya  imanında  bir  hayır  kazanmış  olmayan  hiçbir kimseye imanı asla fayda vermez.”SY.
  
  Lafzen:  "imanıyla bir iyilik ortaya koyma­mış".  Eyleme  dönüşmemiş,  sahibinin  yüreği­ne  yük  olan  iktidarsız  bir  iman  kastediliyor.MI.
  
  Bu  âyeti  gayr-i  müslimler hakkında  düşünen âlimler  yanında, müslümanlar  arasında  çıkan  bid‟at fırkalarını kapsayacağını  düşünenler  de  vardır.  Âyet,  dinin  hükümlerinin  bir  kısmına inanmayan ve böyle bir parçalanmadan ileri gelen fırkalara da şamildir. Fakat dinin kesin hükümlerini inkâr etmeyen muteber içtihad, fıkhî mezhep, tasavvufî meşreb veya uygulamada ortaya çıkan dini hizmet gruplarını bu âyeti ileri sürerek mahkûm etmek, bu âyeti yanlış anlamak olur. Onun için müfessir İbn Kesir: “Zahir olan odur ki  âyet;  Allah‟ın  dininden  ayrılan  ve  ona  muhalif  olanlar  hakkındadır”  diye uyarmaktadır.SY.
  )
  

Enam 155-157:

•  İşte bu Kuran da indirdiğimiz kutlu ve bereketli bir kitaptır. O halde ona tabi olun ve Allah(cc)'a karşı sorumluluk bilinci taşıyın ki rahmete nail olasınız.
  Ayrıca :' Kitap yanlızca bizden önceki iki topluma (hıristiyan ve yahudiler) indirildi.Biz ise onların öğretilerinden habersizdik' demeyesiniz.
  Veya :' Eğer bize de indirilmiş olsaydı, biz onlardan daha doğru yolda olurduk' diye itirazda bulunmayasınız.
  İşte size Rabbinizden, apaçık bir delil, hidayet rehberi ve rahmet geldi. Artık Allah(cc)'ın ayetlerini yalanlayan ve ondan yüz çevirenden daha zalim kim olabilir?. Ayetlerimizden küçümseyerek yüz çevirenleri bundan dolayı, yakında,   şiddetli bir azapla cezalandıracağız.
  

Enam 154:

•  Nitekim bir zaman da, dengeli ve tutarlı bir hayat sürenlere(الَّذِي أَحْسَنَ) nimetimizi tamamlamak, gereken her şeyi iyice açıklamak ve, bir yol haritası ve rahmet olmak üzere Musa(as) da, ilahi mesajı bağışladık ki, (en sonunda) Rablerine kavuşacaklarını iyice bilsinler.
  (
  h-s-n için bakınız:
  https://teheccutzamani.blogspot.com/2020/03/blog-post_9.html
  )
  

Enam 151-153:

•  De ki:' Gelin size, Rabbinizin neyi haram kıldığını anlatayım:
  
  • Allah(cc)'tan başka şeylere ilahlık yakıştırmayın
  • Anne-babanıza karşı iyi davranın
  • Fakirlik endişesiyle çocuklarınızı öldürmeyin.Çünkü sizin de onların da rızkını Allah(cc) verir
    
  • Kötülüklerin,fuhşiyatın gizlisine de açığına da yaklaşmayın
  • Allah(cc)'ın muhterem kıldığı cana kıymayın
    Allah(cc) aklınızı kullanın diye bunları emrediyor.
  • Rüştüne erinceye kadar yetimin malına, en güzel şekil dışında bir suretle yaklaşmayın
  • Ölçüyü, tartıyı tam ve eksiksiz yapın
    Allah(cc), hiç kimseye gücünün yettiğinden fazlasını yüklemez
    
  • Hakkında konuştuğunuz kimse,akrabanız bile olsa, yine doğruyu söyleyin
  • Allah(cc)'a verdiğiniz ahdi tutun
    İşte düşünüp tutasınız diye Allah(cc) bunları emretti.
  • İşte benim dosdoğru yolum.Ona tabi olun. Yoksa başka yollara uymayın ki, sizi Allah(cc)'ın yolundan ayırmasın.
    İşte kötülüklerden sakınasınız diye Allah(cc) bunları emretti'.
    

Enam 150:

•  De ki:' Haydi, Allah(cc)'ın bütün bunları haram kıldığına dair şahitleriniz varsa getirin de görelim!'. Eğer onlar yalan yere şahitlik edecek olurlarsa, sakın onların bu şahitliğini onaylamayın ve ahirete inanmayan ve Allah(cc)'ın mesajlarını yalanlayanların keyfi uydurmalarına uymayın!.Zira onlar, başka güçleri Allah(cc)'a denk tutuyorlar!.
  (
   Lafzen,  “[başkalarını]  Rablerine  eşit  sayanların”:  yani,  bazı  çarpıtılmış  tabii  güç­lere  İlahî veya  yarı-ilahî vasıflar yakıştıranların — mesela,  “kendiliğinden” yaratı­cı  evrime,  yahut  “kendi-kendine  yaratılmış”  evrene,  yahut  bütün  varoluşun  te­melinde bulunduğu varsayılan esrarengiz,  gayr-i  şahsî hayat hamlesine (élan vi­tal) inanmak gibi.ESED.
  
  İman  esasları  arasında  telâzum,  yani  karşı-lıklı birbirlerini gerektirme vardır. Allah’a iman, peygamberliğe,  risalete  iman  etmeyi  gerektirir;  çünkü Ulûhiyet ve Rubûbiyet, Kendini tanıtmak ve  hükümlerini  tebliğ  için  risaletsiz  olmaz.  Ri-salet Kitapsız, Kitap da, onu getirecek meleksiz düşünülemez. Allah’ın Rahîm, Rab, Âdil, Kerîm, Cevâd, Cemîl, Bâkî, Hafîz gibi isimleri de mut-laka Âhiret’i gerektirir. Çünkü her şeyi güzel ya-ratan  ve  bu  güzelliklerle  Kendini  tanıtan,  bunu  güzelliklerinin  yüzlerce  perde  gerisinden  sergi-lendiği  geçici  dünya  hayatında  değil,  daha  çok  Âhiret hayatında yapar. İnsan için yaratılmış bu mükemmel  kâinat,  geçici  bir  dünya  hayatı  için  olamaz;  çünkü  aksi  halde  kâinatta  pek  çok  şey israf  ve  boşuna  olmuş  olur;  Allah  ise,  her  türlü israf  ve  abesten  berîdir.  Dünya  hayatında  adalet  tam manâsıyla gerçekleşmemekte, zulüm cezası-nı, iyilikler mükâfatını tam anlamıyla bulmamak-tadır. Halbuki Allah’ın Âdil oluşu mutlak manâda adaleti gerektirir ki, bu da ancak Âhiret’te gerçek-leşebilir.  Tohumlardan  çıkan  bitkiler  ve  onların hayatlarının bir hülâsası olan tohumlar ve insan-da hafıza, her şeyin kaydedildiğini göstermekte-dir. İnsan,  bu  dünyaya  başıboş bırakılmak  için  gönderilmemiştir.  Ona  verilen  akıl,  muhakeme,  kalb,  ruh  gibi  cihazlar,  iç  ve  dış  duyular,  hep-sinden  öte  irade,  onun  yeryüzünde  çok  önemli  bir vazifesi, bir sorumluluğu olduğunu gösterir. Dolayısıyla, onun bütün söz ve davranışları, bu söz  ve  davranışlarındaki  niyeti  ve  samimiyet  derecesiyle  birlikte  kaydedilmekte  olup,  o,  bir  başka  diyarda  yaptıklarının  karşılığını  tam  gö-recektir. Yine, hayat, eğer ölümden sonra dirilme olmazsa bütünüyle acıya dönüşür ve katlanılmaz olur. Çünkü, değil güzel bir ândan sonra o ânın sonsuzca bitmesinin sürekli esef ve acı getirme-si,  elemi  tasavvur  etmek,  güzel  zamanların  bi-teceğini  düşünmek  bile  elemdir.  Âhiret  olmasa,  insan  olan  insan  için  ayrılıklara  ve  onların  se-bep  olduğu  acılara  katlanmak  mümkün  olmaz.  Bu  ise,  Cenab-ı  Allah’ın  sonsuz  merhametine  zıttır.  Âhiretsiz  sonlu  bir  hayat,  insan  gibi  şu-urlu,  geçmişin  elemlerini,  geleceğin  endişelerini taşıyan bir varlık için alay olurdu; Allah ise, bu tür  işlerden  mutlak  manâda  uzaktır.  Kâinattaki  mükemmel sistem, muhteşem âhenk, mutlak bir ilmi ve o ilmin mutlak takdirini göstermektedir. Her şeye, hayattaki vazife ve fonksiyonuna göre vücut  ve  cihazlar  verilmektedir.  Ayrıca,  hemen  her insan rüyasında gelecekle ilgili bazı gerçek-leri ve hadiseleri görür. Bunlar da, Kader’i ispata yeter.  Kısaca,  Allah’a  iman,  bütün  diğer  iman  esaslarını ve bütün iman esasları da birbirini ge-rektirir.AÜ.
  )
  

Enam 149:

•  De ki:' En kesin ve açık deliller Allah(cc) katındadır. Eper Allah(cc) dileseydi, hepinizi doğru yola iletirdi (cebri olarak)'.
  
  (
  Allah, iman adına herkesin vicdanında iman esaslarını  tasdik  edecek  derecede  delilleri  serde-der, iman için akla kapı açar, fakat iradeyi insa-nın  elinden  almaz  ve  kimseyi  imana  zorlamaz.  Kimsenin  küfre  girmesini  ise  asla  irade  etmez;  O’nun  küfre,  şirke,  haramların  helâl  helâllerin  haram kılınmasına asla rızası yoktur.AÜ.
  
   Başka bir deyişle,  bir taraftan Allah'ın  geleceği bilmesi (ve  bu  nedenle gelecek­te  olacakların kaçınılmazlığı)  ile  diğer taraftan insanın  serbest  iradesi -görünüş­te  birbirleriyle  çelişen  iki  önerme-  arasındaki  gerçek  ilişki,  insan  kavrayışının ötesinde,  onu aşan bir konudur;  ama  ikisi de Allah tarafından konulduğuna gö­re  mutlaka doğrudur.  Şöyle ki, bizâtihî “Allah” kavramı,  O'nun sonsuz ilim sahi­bi  olmasını  öngörür;  ahlak  ve  ahlakî  sorumluluk  kavramları  ise  insanın  serbest iradesini varsayarlar.  Eğer Allah dileseydi her insan dürüst ve erdemlice  bir ha­yat  sürdürmek zorunda kalırdı,  ama  bu,  insanı  serbest  iradesinden yoksun  bı­rakmış  olur ve  ahlakı  asıl anlamından koparırdı.ESED.
  )
  

Enam 148:

•  Allah(cc)'a şirk koşanlar bir de diyecekler ki:' Eğer Allah(cc) dilemeseydi biz de atalarımız da bunu yapamazdık ve hiç bir şeyi haram saymazdık (Allah(cc) izin verdiyse demek ki yaptığımız doğru da ondan!)'. Benzer şekilde onlardan önce yaşayanlar da böyle davranarak gerçeği yalanlamışlardı, ta ki azabımızı tadıncaya kadar.
  Onlara sor:' Elinizde bir delil veya bilgi mi var bize gösterebileceğiniz? Siz sadece kuru bir zannın peşinden gidiyorsunuz ve düpedüz yalan uyduruyorsunuz'.
  (
  Sanıldığı  gibi  müşrikler  böyle  demekle  yaptıkları  çirkin  işten  pişmanlık duymuyorlar.  Aslında onlar putlarına Allah‟a yaklaştırmaları için ibadet ediyorlar ve  bunu  yerinde  bir  iş  sayıyorlardı.  Şu  halde  onların  bu  sözden  maksatları: Yaptıkları  işin  meşrûluğuna  bir  delil  öne  sürmektir.  Allah‟ın  iradesinin,  emriyle birlikte  olduğunu  ve  iradenin rızayı  da  gerektirdiğini  zannediyorlardı.  Bir  başka deyişle  şöyle  demek  istiyorlardı:  “Şirk  koşmamız  madem  ki  Allah‟ın  iradesi  ile, yaratması  iledir,  öyleyse  O‟nun  nezdinde  meşrûdur.”  Oysa  irade  edip  yaratmak, rızayı gerektirmez.SY.
  
   Yani, Allah'ın insanı doğru ile yanlış arasında seçim de bulunma yeteneği ile do­nattığı  gerçeğini.  Yukarıdaki ayet,  terimin genel  kabul  gören anlamıyla  “cebriyye”  doktrininin kesin olarak  reddedildiğini  ortaya  koyar.ESED.
  
   Cahilin  inancı  arttıkça  sapmasının  da  ar­tacağının  en  tipik  delili.Mİ.
  
  
  )
  

Enam 146-147:

•  Biz, yanlızca yahudilere tırnaklı hayvanları yasakladık ve onlara koyun ve ineğin iç yağlarını da yasakladık, sırt tarafındaki ve bağırsaklarındaki yağlar ile kemiğin içindekiler hariç. Böylece işlerinde aşırı gitmelerinden dolayı onları cezalandırdık. Zira unutmayın, Biz sözümüzde dururuz.
  Ve eğer senin yalan söylediğini iddaa ederlerse, onlara de ki:' Rabbinizin rahmeti sonsuzdur. Ama günaha batmış kimselerin de cezalandırılması kaçınılmazdır'.