Enam 95:

•  Kuşkusuz Allah(cc)'tır tohumu ve çekirdeği yaran, bu süreçte ölüden diriyi var eden ve diriden ölüyü çıkaran. İşte budur Allah(cc). Siz hala, nasıl oluyorda savruluyorsunuz!.
  (
  Âyette  ölüden   diriyi  çıkarmak  fiille  [يُخْرِجُ]   ifade   edilmiş,  çünkü  hayata  gelmenin  yasası  bir  sü­rece bağlı olarak sürekli yenilenme ve değişim­dir.  Diriden  ölüyü  çıkarmak  ise  isim  [مُخْرِجُ]  olarak gelmiştir,  çünkü ölmek hayata gel­mek  gibi  zorunlu  bir  sürece  bağlı  kılınmamış­tır.  "Bir süreçte"  ifadesi, fiil formunun bu özel-liliğinin  çeviriye yansımasıdır.Mİ.
  
  Hayat  ve  ölüm,  birbirini  tamamlayan  bir  devr-i  daim  içindedir.  Ölüm,  her  canlının  tadacağı  kaçınılmaz  bir  netice  olması  itibariyle  hayattan  daha  açık  ve  daha  görülür  bir  gerçektir.  Bu yüzden, âyet-i kerimede Allah hakkında, Diriden ölüyü çıkaran(مُخْرِجُ) ifadesi kullanılırken, hayat her defasında yeni bir tecelli olduğu için, Ölüden diriyi çıkarır(يُخْرِجُ) ifadesi tercih edilmiştir. Demek ki canlılar,  dünya  hayatına  gelmeden  ölü  veya  öl-müş vaziyetteydiler ki, Allah’ı nasıl inkâr edebi-lirsiniz ki, siz hepiniz ölüler idiniz; derken O size hayat verdi (Bakara Sûresi/2: 28) ve bir yönüyle, “Rabbimiz, bize iki defa ölüm verdin ve bizi iki defa dirilttin.” (Mü’min Sûresi/40: 11) âyetleri de aynı gerçeğe parmak basmaktadır. Dünya haya-tıyla  varlıklar  birinci  diriliğe  ermişler,  yani  ölü  iken  diriltilmişlerdir.  Bu  bakımdan,  her  hayat  bir ölümün neticesidir ve her ölüm, bir üst hayat mertebesinin   basamağıdır.   Su,   karbondioksit,   hidrojen  ve  topraktaki  inorganik  tuzlar,  güneşışığı,  yeşil  bitkiler  ve  muayyen  bakteriler  vası-tasıyla  bitki  ve  hayvanlardaki  hayat  maddesini  teşkil  eden  organik  maddelere  dönüşürler.  Bir  başka ifade ile, inorganik maddeler bitki, hayvan ve  insan  vücudunda,  yenilebilir  bitkiler  hayvan  ve  insan  vücudunda,  yine  yenilebilir  hayvanlar  insan vücudunda ölerek üst hayat mertebelerine yükselirler. İnsan  ise,  ölüp  (bir  tohum  halinde)  toprağa  düştükten  sonra  ikinci  ve  üst  mertebe  bir hayata uyanacaktır.Ölüden  dirinin,  diriden  ölünün  çıkarılması, gece–gündüz,  kış-bahar  gibi,  güneş  sistemine  dahil bulunan yerin ve ayrıca insanlarla toplum-ların hayatında da görülür. Fertlerin kalb halleri, küfürden imana, imandan (Allah korusun) küfre dönmeleri, tohum mesabesindeki çok küçük top-lumların gelişip büyük devletler ve medeniyetler kurduktan sonra yeniden tarih olup gitmeleri de aynı manâya dahildir.  Bütün bunları yapan Al-lah’tır (c.c.) ve bu işlerde insan iradesine terettüp eden  kısımlar  da,  yine  Allah’ın  çizdiği  sınırlar ve  koyduğu  (psikolojik,  sosyolojik,  tarihî  vb.)  kanunlar çerçevesinde olmaktadır. Ama insanla-rın çoğu, bu açık gerçekler karşısında bile başka başka (dalâlet) vadilerinde sürüklenip gitmekte-dir.AÜ.
  )